دفتر صد برگ

فرهنگی - هنری

از منبع تا بطری

در گذشته در سر هر گذری، منبعی آب به صورت وقف، نذر و یا به همت اهالی محل قرار می‌گرفت و هر روز باز هم به همت  همان اهالی با آب و یخ پر می‌شد. لیوان های فلزی که با زنجیر به منبع آب بسته شده بودند رهگذران تشنه را سیراب می‌کردند. معمولا عباراتی چون "سلام برحسین" بر این منبع‌ها نقش بسته بود. رهگذران هم با ذکر صلوات یا فاتحه پاسخ محبت واقف یا نذر کننده را می‌دادند.  اگرچه  بعد‌ها بهداشتی بودن یخ و لیوان‌ها مورد سوال قرار گرفت، اما باز هم این سنت پسندیده فراموش نشد و با قرار‌دادن آب سرد‌کن‌های مختلف که مستقیما به آب شهری وصل بودند نیاز رهگذران برطرف می‌شد. به خصوص که شیر های آب سرد‌کن طوری طراحی شده بودند که نیاز به لیوان را هم بر‌طرف می‌کرد.

 شاید تهران از معدود کلان‌شهر‌های جهان باشد که آب لوله کشی آن صد‌در‌صد تصفیه شده و قابل شرب است. در سایر کشور‌ها معمولا آب لوله کشی جهت شستشو بوده، آب خوراکی به صورت بطری خریداری می‌گردد. اینکه چرا در آغاز انجامِ لوله کشی آب تهران، این تمهید درنظر گرفته نشده و آب لوله کشی تهران قابل نوشیدن است، توسط نگارنده مورد جستجو قرار نگرفته و اساساً مورد بحث این نوشتار نیست. شاید یک دلیل آن کیفیت بی‌نظیر آب رودخانه کرج باشد که تصفیه آن را ساده کرده است. به هر حال قابل شرب بودن این آب باعث شده که در هر خانه و  مکان عمومی بتوان از آب لوله‌کشی نوشید و آن را به رایگان در اختیار دیگران قرار داد.

 رفته رفته با ورود بطری‌های متنوع آب معدنی و رنگارنگ شدن آب میوه های بسته بندی و با توجه به قابل حمل بودن آنها، آب در تهران فروشی شد. کیفیت این آب‌ها بحث جداگانه‌ای است. معضل دفع بطری‌های پلاستیکی خالی  هم به کنار. اما رفته رفته منبع‌های آب و آب سردکن ها از کنار خیابان‌ها جمع شدند. حتی مکان‌های عمومی مانند برخی از سینما‌ها، دیگر سیراب کردن مراجعین را وظیفه خود ندانسته و آب سرد‌کن ندارند و مراجعان ناچارند آب بسته بندی شده خریداری کنند. در نگاهی بدبینانه شاید مغازه‌داران هر محل یا مکان عمومی که خود زمانی بانی منبع‌های آب بودند، حال که آب و آب‌میوه می‌فروشند تمایلی به بر پایی منبع و آب سرد کن ندارند. حتی رستوران‌ها دیگر مانند گذشته ظرف آب بر سر میز غذا نمی گذارند.  

بحث بر سر قیمت آب ‌معدنی نیست، شاید قیمت هر بطری آب بهایی ناچیز باشد. اما بحث بر سر یک فرهنگ و سنت حسنه است که در حال نابودی است. در شهری که آب لوله کشی آن بهترین کیفیت را دارد چه نیازی به آب معدنی است؟   

این یادداشت در شماره هفت نشریه "باهم" (خبرنامه داخلی مجتمع تولیدی تحقیقاتی انستیتو پاستور ایران)به چاپ رسیه است

 

  
نویسنده : بهزاد هندی ; ساعت ٩:۱٧ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱۳٩٤/٢/٢٩